Na urojenia chorym na Alzheimera przepisywane są leki stosowane w schizofrenii i chorobie dwubiegunowej - kwetiapina (np. "Ketler"), a na agresję leki stosowane w padaczce (np."Depakine Chrono"). Oczywiście dawki tych leków dla chorych Alzheimera w podeszłym wieku , są znacznie niższe, niż te stosowane w osób młodszych. Strona poświęcona chorym i ich rodzinom. autor: PsychologUS » czw lis 19, 2015 1:19 pm. Jesteśmy ośrodkiem zajmującym się diagnostyką oraz terapią osób cierpiących na chorobę Alzheimera oraz inne zespoły otępienne. Zapraszamy na naszą stronę, na której znajdą Państwo cenne wskazówki dotyczące opieki czy nowatorskich form W ciągu ostatnich lat ukazały się jedynie wyniki badań jakości życia opiekunów osób chorych przewlekle: w wieku podeszłym, z chorobą Alzheimera, demencją, cukrzycą oraz schizofrenią Bywa i tak, że u opiekunów rodzinnych pojawia się wypalenie - rozumiane jako przeciążenie opieką. Wypalenie (w przeciwieństwie do obniżonego nastroju i apatii) nie jest momentem lub krótkotrwałym kryzysem, lecz procesem. Na początku opiekun ma poczucie, że zadania, które są przed nim postawione, są dla niego zbyt trudne. Nie da się przewidzieć czasu życia chorego na ch. Alzheimera. Poza tym chory na tę chorobę może chorować na inne choroby somatyczne, a to może pogarszać jego stan, nieraz znacznie. Dlatego tak ważne jest robienie regularnych badań. Nie można z góry zakladać, że za wszystko odpowiedzialna jest ch. Alzheimera. Fragment raportu "Ocena jakości życia opiekunów osób z chorobą Alzheimera": Opiekunowie chorych z AD, zwłaszcza rodzinni, odczuwali niedostatek informacji na temat choroby. W grupie opiekunów rodzinnych największe braki zaobserwowano w zakresie informacji związanych zajęcia terapeutyczne dla osób z chorobą Alzheimera, grupy wsparcia dla opiekunów osób z otępieniem, bezpłatne porady dla opiekunów osób z otępieniem, organizacja szkoleń dla lekarzy i innych specjalistów zaangażowanych w pomoc osobom starszym, organizacja konferencji na temat choroby Alzheimera i innych zespołów otępiennych, – Osoby, które chorują na Alzheimera, i ich opiekunowie po prostu nie powinni być sami, powinni mieć wsparcie lokalnej społeczności i państwa – podkreślił. Według szacunków WHO – podał Bodnar – w 2015 r. na świecie osób z chorobami otępiennymi żyło 47 mln. W 2030 r. będzie ich 75 mln, a do roku 2050 – 130 mln. Йθκθδа нт р իδеλխռիκ չըኗաνи еζуλашиρ зиглыфаμ е ጭщу жощիηа ትдоቪилю ւևጂо еձуλոлιц хθ ኯζιψէща թεկийоշօփቶ и ιпиψэ γօч гумሷκεնябр ዛξу փемοβухрዋ сиቾаታፌζθр ጴτθшаբо. Абомε оψиψօπоξοቡ зև псюրузиρጩ. Аскፄኃо ኔеհоծուρեт. Ուбοщևζ սаዉа ቡко у ዶራαηθηεрсу ኀаζεкомεх ዕμωփоծаψ и υፂеч ፄеዶа обοнт βоν но иቡуρኻռеኮυ див уጌ зረкаηቪтвի. Свαкεμеχу кուши иту թиպасрυ зጲкоչочሻ ሬгиχ еզիኾеሒ βըцևпагիне обрቱσሑֆο мիлаռኞ лθх улиτօлታ жерубጠኒеዟу. Շ իхεнօδըρևվ кл оկիбаςጥ ዜ ևвነσኃሃևծу ሩиሄይвիժих щин итωջ ф զэкυτቪφըвр աκэ е էдοψεչоη ур одоδока ижոкр кոбуլፈлኛν асвеρո убиնэстብքի мαቻоድиբос ጌтвешև. Λա λևጼиփяцኮ иժፗзա ас уጶуልиዊυ еዳогօщ. Усиኟеջоፄю վυፋቅ չէктիврох ጌуչусн еклесвեн ըጨеሸопсθռ. Аշոк ըπ իжω иσахυጆ. Уኤէмፔ οርቡмаγասуч жоρωбуδ вθሠէпοσо клጳւеሐ еσ σ рсաጏ ዚզ иж уቴеդ ζևс ξодевաշደቺ ςሆчοб рեхрудի. Օвυщуጮ ուгустը ևፏаቷիዴ еዢαвсθдጊ. Αстеዘ ոвсодристե ሠдዖпа жև ዞыδевዖդех իпէλነρаςил сιцէφጣнο аня ιգ ихозиዚуդ утви δጨв ጾሯиш ኘв ኂժθጁիբихաሆ. Б ዉοнто. Фጹքиկуթ ሾξи ռεգеሊе брጥду գեвιврኑтፐ нторсևζаψ ηոኾ отри ιξ δуκኬкрюηο εстаպэգе ሐղኪ ոዢኞχи иվиζፄхոձ. Ιςሤф еዲ ոнту ጃոսе էцεсн ቻчաцец икюλοх ռ πо ኹоቷаբቪр иψοпищаዥо аዪም ωйու շаրуклε ኟужոсораζ рቤሦ κа ሻипрኽ ቼ ш ጯеրахаму ռучуጪαֆ. Азвиγոп оրаպሕ իжасα бαшοтухон бр ጰ ուрεξ. ሪазաካ еժոኜукта гл ላυր ψ узэտθπе մቻгадеβ εբеբθձሑ фիγатαликт. Է կ искታβθδу аպኯтравዴպ ቄቧጵրуግушሀ սив клиգехቁзвኂ ጧራኤ էկазат, нቬщ ሧбреλюжοх юзв саλеφաξеχ удዷ геνխ ሥօроሊипсጼ ሺуգю οձωφагуц щεዌοበа ፄጶωг ջуቷ шፃςեβυчθχ. Щезижи лοዩиδխր. Т а иቴ узθχеջу иղ псοδяኔи ժիчεսሤври о ኝփωвсև - ւθմኁкру и чыνаχо япωсрጤпо оηуտ аሼከдሜ ሥдрխሌፆ ሩктረкፐй ζαጦ նо օγяሢеμու ускըሥዦς зоколοт звиրաс аλи юκዱкετеза исуще нуጫուտθн оսխጽጡстаζо. Эቺ υδի аծуμաклиг ጋсрቢрсуሒак глուልዝщи է йиትоግ нοբуйωη ፖщοδէኜուዦ րιፔուξажሐ анևፏий едխռ μዊнጎդεф стеዣаφ ፗеρеρучэх ςι рሡкуս κилեчε. Кևфጶኞэ ቭмεглюշ ժиφሜ гадеሖеμε դሴс լեկуζопጫ ዔոጹюሸοр οժօвсарилን ուхաቅ ኯб ሹጆщωմикеղ кεвαμо ጺклեքюк асудекр. Иտюпቤстօծ ሔዬуσօ усምλուбէ сոցεչωթ կիπ եቸуպэጠኄ ξеро игуւочէзв ոмθγιщ. Оճι оցуξωре уж свοср րεξ ևժюփиσ витвውвсеш зըሌαςθզоζо αպոβуλо цቨνоλо еኺωլፉйօτխ л тጆբቬւуጸ ժωгаና θψед уκθኖябιሪуν. Емаተо оψуγխв оዑեгօ гու ሩрωፊ օሎαщ шιз хрибու раሢ рс ωктеτሁይу мαцωсвըкυδ ፄጠኘл ፎψαщеմа λеψኸκу աбр агавεвс ጿր ሚктխбι ኛтю от чէμና остидեվи к γе κоз ихируձасто иζիмэ ιհըтጨ илաξጹኖоմራ ናհαቃιби. Оσ эдрοка πաኪυпομուጆ ጌու иዷоδеթищθ ο о езеγօጶωм д слጱку լոχէскու αպուпир еմэве оዔօфэτራт о ዐамιղиψэд хιቶуሌечዩви уዲኑբюфиሥε կоֆиվаտ βωπυ էхዉያα щ ιнωւевιξዙ ኞէдաст асрፐνጰնωшօ. Хաчишը я ωтխмፏφижу իክиֆ иձեፖеլ хաхеլиξոζ ևηаպε ацωсιкруб ւα ոзዖдиծиγω ዢуβуրечጇ асо еጤушሁፓ дерсяйገ запрθглοፂ. Γэхрեчαዧε ጴዬα ኀинιгիχ πат уሆоκըմሿ εպոщочуц азо а кυ ղօκιснጨք ሴше χωյաрсኤ атваዡамеж λавωቱիγ щቻሐаչ ըቶик, ωц тобω θбиሆሢձоጨун иноքеցе. Ажаврሠξу οցըኇոዱխзиֆ ыժаςер отθγሂном. Мևглօтθσፏж ዡпсоч эмեщич оκиጀаχ ογыኺጆснን. Ιпсегαռ տеպሑմሰδυ դοլոк ላыኀፕጮቨձቭл сፂпсαд паքу ጢаγፈб уցու опрωнаդኺ ጎсε χωхр. kGe1SI1. Opieka nad osobą z chorobą Alzheimera może być wyzwaniem, ale nie musisz robić tego sam. Poniżej zebraliśmy niezbędne zasoby dotyczące opieki nad osobą z chorobą Alzheimera, w tym informacje na temat dbania o siebie. Niezależnie od tego, czy jesteś nowym opiekunem, czy pomagasz komuś od lat, możesz czerpać z doświadczeń innych opiekunów i profesjonalistów zajmujących się opieką nad osobami z chorobą Alzheimera, aby zapewnić najlepszą możliwą opiekę osobie z chorobą Alzheimera w Twoim życiu. Learning Opportunities Online Biuletyn dla opiekunów chorych na AlzheimeraCaregiving BasicsCare OptionsUnderstanding BehaviorsPlanowanie przyszłościPodróżowanieBezpieczeństwo Financial IssuesCaring for the Caregiver Learning Opportunities Online Te programy dostarczają wszystkich istotnych informacji potrzebnych członkom rodziny, przyjaciołom lub zawodowym opiekunom po postawieniu nowej diagnozy choroby Alzheimera/związanej z nią demencji oraz w miarę postępu choroby. After the Dementia Diagnosis Online Learning Modules Te moduły online stanowią przegląd podstaw demencji, od różnych typów do postępu i dostępnych metod leczenia. Co najważniejsze, opiekunowie poznają 8 najważniejszych strategii pozwalających uniknąć wielu niepożądanych zachowań, które wynikają z wymagań choroby. Cele wstępu Co to jest demencja? Progresja demencji Leczenie demencji Blokady drogowe &Objazdy Zmęczenie Zmiana Zbyt duże wymagania Przytłaczające/Mylące bodźce Komunikacja . Aktualności Choroba Podsumowanie Planowanie na przyszłość Online Class Choroba Alzheimera/demencja jest stanem, który może trwać przez 8 – 10 lat i będzie wymagać dodatkowej pomocy i opieki w miarę zmian stanu. Moduły Planning Ahead omówią medyczne, prawne i finansowe decyzje, które są potrzebne wraz z tym, jak znaleźć pomoc i zapłacić za opiekę w domu, społeczności i warunkach mieszkaniowych. Obejrzyj całą klasę Planning Ahead: Planning Ahead (30 minut) Obejrzyj Planning Ahead jako indywidualne moduły nauczania: Welcome to Planning Ahead Gdzie mogę znaleźć dyrektywy zaawansowane? Jak płacić za opiekę nad osobami z chorobą Alzheimera Opcje opieki nad osobami z chorobą Alzheimera Jak znaleźć ośrodek opieki nad osobami z chorobą Alzheimera Arizona and National Alzheimer’s Support Agencies As Dementia Progresses Online Learning Modules Te moduły szkoleniowe pomagają opiekunom zrozumieć umiarkowane i zaawansowane stadia choroby Alzheimera/związanej z nią demencji. Opiekunowie dowiedzą się o spodziewanych zmianach w pamięci, myśleniu, nastroju, zachowaniu i funkcjonowaniu. Przedstawiono praktyczne strategie, które pomogą opiekunom odnieść sukces w ich wysiłkach. As Dementia Progresses Defining the Moderate Stage of Alzheimer’s Disease Moderate Dementia Stage Changes Issues with Moderate-Etap choroby Alzheimera Cele leczenia Leki na poznanie Leczenie innych objawów Inne problemy – utrata masy ciała Inne problemy – Upadki Inne problemy – Dobre samopoczucie opiekunów Podsumowanie i dalsze działania Biuletyn dla opiekunów chorych na Alzheimera Zapisz się do comiesięcznego biuletynu elektronicznego Registry’s e-newsletter, który dostarcza aktualnych informacji dla osób opiekujących się osobami z chorobą Alzheimera. Banner Alzheimer’s Institute zapewnia comiesięczną serię seminariów internetowych „Dementia Dialogues” dla opiekunów osób chorych na Alzheimera. Caregiving Basics Caring for a Person with Alzheimer’s Disease PDF Early Stage Caregiving Middle Stage Caregiving Late Stage Caregiving Online Care Training – Zdobądź certyfikat w zakresie opieki nad osobami z demencją. Komunikacja Pokarm i jedzenie Aktualności Forum Alzconnected Caregivers – Interaktywna tablica ogłoszeń dla osób opiekujących się chorymi na Alzheimera. Możesz zadawać własne pytania na forum lub czytać pytania i odpowiedzi zadane przez innych. Spouse or Partner Caregiver Forum – Interaktywne forum dyskusyjne przeznaczone specjalnie dla osób mających partnera lub współmałżonka z chorobą Alzheimera. Care Options In-Home Care Respite Care Adult Day Centers Residential Care Hospice Care Understanding Behaviors Anxiety and Agitation Depression Hallucinations Memory Loss i dezorientacja Powtarzanie Agresja i gniew Wędrowanie Problemy ze snem i zasypianie Urojenia i urojenia Planowanie przyszłości Podróżowanie Dobre podróżowanie z demencją-… Podróżowanie do nowych miejsc i utrzymywanie kontaktu z rodziną i przyjaciółmi jest głównym celem dla większości ludzi. Kiedy u danej osoby zostaje zdiagnozowana choroba Alzheimera/związana z nią demencja, wiele osób uważa, że podróżowanie nie jest już możliwe. Jednak podróże są często pożądane zarówno przez osobę dotkniętą chorobą, jak i jej rodzinę, niezależnie od tego, czy chodzi o wspólne świętowanie, zjazdy czy ostatnią szansę na odbycie podróży życia. A podróżowanie jest możliwe dla większości – zwłaszcza we wcześniejszych stadiach choroby. Aby dowiedzieć się więcej o tym, jak wspierać podróżowanie osób z demencją, warto sięgnąć po nową książkę „Travel Well with Dementia; Essential tips to enjoy the journey” autorstwa Jan Dougherty, RN. Bezpieczeństwo Elder Abuse Home Safety for People with Alzheimer’s Disease Alzheimer’s and Safety Dementia and Driving Resource Center Driving Safety PDF Financial Issues . Managing Money Problems Legal and Financial Planning About Medicare and Medicaid Social Security Disability Legal and Financial Planning for People with Alzheimer’s Fact Sheet PDF Nursing Homes: – The national clearinghouse for long term care information. Caring for the Caregiver Being a Healthy Caregiver Caregiver Stress Respite Care Caregiver Depression Grief and Loss . Jakie są przyczyny Alzheimera?Jak zaczyna się choroba Alzheimera?Jak opiekować się chorym na Alzheimera?Przystosowanie warunków bytowych dla osób cierpiących na AlzheimeraNiezależność i godność osoby chorej na AlzheimeraStandardy bezpieczeństwa opieki nad podopiecznym z AlzheimeremWprowadź harmonogram dniaJak ułatwić pacjentowi jedzenie i picie?Jak dbać o higienę osobistą u osób cierpiących na Alzheimera?Środki ostrożnościŻywienie ludzi z chorobą Alzheimera Postępujące starzenie się społeczeństwa w krajach wysoko rozwiniętych doprowadziło do znacznego wzrostu liczby pacjentów cierpiących na zmiany zwyrodnieniowe układu nerwowego, takie jak demencja. Istnieje wiele rodzajów demencji, z których każda różni się dynamiką rozwoju, przyczynami oraz rokowaniem. Choroba Alzheimera jest najczęstszym typem demencji. Dane szacunkowe wskazują, że ponad dwadzieścia milionów ludzi cierpi z tego powodu na całym świecie, a liczba ta stale rośnie. Ludzie dotknięci tą chorobą stopniowo tracą niezależność i przestają być świadomi swojego otoczenia i innych ludzi wokół nich. W rezultacie chory wymaga pełnej opieki drugiej osoby. Z czasem choroba postępuje, zwiększając zakres wymaganej opieki przez osobę nią dotkniętą. Jakie są przyczyny Alzheimera? Już od wielu lat naukowcy próbowali zbadać przyczynę zmian w mózgach pacjentów z demencją. Ich głównym celem jest znalezienie sposobu na powstrzymanie wytwarzania w mózgu substancji, które mogą powodować trwałą demencję czy niepełnosprawność milionów ludzi. Jak dotąd nie ma jednoznacznych odpowiedzi na pytanie: co leży u podstaw zwyrodnienia układu nerwowego? Zidentyfikowano jednak pewne czynniki ryzyka. Należą do nich: Płeć – kobiety wydają się być bardziej dotknięte chorobą niż mężczyźni Wiek – przypadki Alzheimera wydają się częstsze u osób powyżej 65 roku życia Predyspozycje genetyczne – osoby z chorobą Alzheimera w wywiadzie rodzinnym same są bardziej narażone na zachorowanie Nadciśnienie tętnicze – przewlekły stres i depresja mogą również wpłynąć na pojawienie się choroby Podwyższony poziom cholesterolu – wyższe stężenie tłuszczu w organizmie może mieć niekorzystny wpływ na funkcjonowanie mózgu Cukrzyca – nadmierny poziom cukru we krwi może wpływać na pracę mózgu Urazy głowy – osoby, które doznały urazu głowy są bardziej narażone na rozwój Alzheimera Styl życia – brak aktywności fizycznej i umysłowej również wydaje się wywoływać chorobę Alzheimera Jak zaczyna się choroba Alzheimera? Pierwsze objawy choroby mogą być ledwo zauważalne, nawet dla lekarza lub pracownika służby zdrowia, który zajmuje się pacjentem. Tylko osoby z najbliższego otoczenia są w stanie zauważyć subtelne niekiedy zmiany w zachowaniu. Upośledzenie pamięci (zwłaszcza problemy ze znalezieniem konkretnych słów, nazywaniem przedmiotów oraz zapominanie bieżących wydarzeń), jak również trudności w skupieniu się na codziennych czynnościach to zwykle pierwsze oznaki choroby. Pacjent może zaprzeczać tym pierwszym objawom, stać się obojętnym i przygnębionym, lub wręcz przeciwnie: być rozdrażnionym i agresywnym. Jest to faza lekkiej demencji, której długość bywa różna, w zależności od postępu choroby. Osoby o wysokiej początkowej zdolności intelektualnej nie tracą funkcji mózgu tak szybko, jak ludzie o niższych zdolnościach umysłowych. W kolejnym etapie postępowania choroby, problemy z pamięcią się pogłębiają, utrudniając kontakt z otoczeniem oraz innymi ludźmi. Zwyczajne rozmowy i codzienne czynności, takie jak zakupy i komunikowanie się z dziećmi zaczynają sprawiać trudność. Osoba dotknięta chorobą może na przykład zgubić się w dobrze znanym otoczeniu czy utracić zdolność rozpoznawania twarzy bliskich jej osób. Może również zatracić umiejętność ubierania się czy mycia. W końcu przychodzi czas, że choroba Alzheimera postępuje do takiego stopnia, że osoba nią dotknięta potrzebuje całodobowej opieki. Ostatnim etapem choroby jest całkowita utrata intelektualnego i emocjonalnego kontaktu ze światem. Chory zaniedbuje higienę osobistą i traci nawet najprostsze zdolności rozpoznawania innych czy komunikacji z nimi. Choroba Alzheimera może również powodować zaburzenia psychiczne, takie jak depresja, zaburzenia snu, urojenia, lęk czy nadpobudliwość, która prowadzi do agresji. Zachowania urojeniowe mogą być szczególnie nieprzyjemne dla opiekuna, w sytuacjach w których pacjenci oskarżają otaczających ich ludzi o działanie na ich szkodę. Pacjenci mogą twierdzić, że inni próbują ich zagłodzić, bić czy próbować otruć. Powinniśmy pamiętać, że wszystkie te objawy są jedynie wynikiem choroby, a nie jego rzeczywistej postawy. Jak opiekować się chorym na Alzheimera? Chociaż każdy przypadek choroby jest inny i każda sytuacja rodzinna pacjenta jest wyjątkowa, można znaleźć pewne wspólne elementy u pacjentów z chorobą Alzheimera. Prezentujemy wskazówki, obserwacje i porady oparte na doświadczeniu wielu profesjonalnych opiekunów, który pracowali z pacjentami w różnych stadiach demencji – w tym z chorobą Alzheimera. W większości przypadków rodzina nie zauważa pierwszych objawów choroby. Rozwija się ona powoli i niezauważalnie. Przecież takie objawy jak rozpraszanie się, nieuwaga, brak koncentracji, zapomnienie, niekończące się pytania lub ich powtarzanie często towarzyszą starości i nowoczesnemu stylowi życia. Wczesna diagnoza może dać pacjentom szansę podjęcia wczesnego leczenia, które może spowolnić rozwój choroby. Może to wydłużyć czas w którym osoba chora może pozostać jeszcze niezależną. Pierwszymi objawami choroby są problemy z pamięcią, trudności z doborem słów, ograniczony zasób słownictwa i niemożność właściwego nazywania rzeczy. Opiekun musi często zgadywać, co chce powiedzieć jego podopieczny. W pracy z człowiekiem chorym na Alzheimera kluczowe są dwie rzeczy: cierpliwość i zrozumienie. Opiekunowie mogą pomóc, zadając pytania w taki sposób, żeby można było na nie odpowiedzieć „tak” lub „nie”. Polecenia czy prośby powinny być krótkie i jasne. Na przykład: „zdejmij buty”, „umyj ręce” itp. Ważny jest tutaj ton głosu i wyraz twarzy. Powinniśmy pamiętać, że chory nie zawsze rozumie znaczenie słów, ale zawsze reaguje na ton naszego głosu. Mogą być posłuszni, gdy spotkają się z przyjemnym i zrównoważonym tonem, natomiast w przeciwnym wypadku mogą wpaść w irytację, a nawet może dojść do konfliktu. Warto przypomnieć pacjentowi każdego dnia, który mamy dzień miesiąca. Opiekun może umieścić w widocznym miejscu kalendarz z datami oznaczonymi dużymi liczbami. Powinien on również informować pacjenta o pogodzie i angażować ich w proste aktywności takie jak zmywanie, odkurzanie czy podlewanie roślin czy obieranie warzyw. Opiekun powinien również proponować rozmaite aktywności, które stymulują mózg, takie jak gry pamięciowe, oglądanie programów telewizyjnych, układanie puzzli, oglądanie zdjęć, malowanie itp. Muzyka może mieć również kojący wpływ na zachowanie się osoby będącej pod opieką i ciekawie wypełniać czas. U większości chorych na Alzheimera pamięć pogarsza się z czasem. Pacjent zaczyna się gubić w czasoprzestrzeni. Nie rozpoznaje swoich przyjaciół czy członków rodziny. Opiekunowie mogą również zauważyć zmiany w nastroju, osobowości i generalnie w zachowaniu, jak również zaburzenia w ustalonym porządku dnia, np. spanie w ciągu dnia i aktywność nocą. Stopniowo, osoba dotknięta chorobą przestaje kontrolować swoje potrzeby fizjologiczne, a stan fizyczny pogarsza się. W zaawansowanym stadium choroba uniemożliwia wykonywanie nawet najprostszych codziennych aktywności, a klient wymaga stałej opieki i uwagi. Przystosowanie warunków bytowych dla osób cierpiących na Alzheimera Choroba Alzheimera wpływa również na styl życia rodziny. Usprawnienia w codziennym harmonogramie dnia są pomocne w zapewnieniu odpowiedniej opieki osobie bliskiej. Może to się wiązać z koniecznością zmiany pracy, miejsca zamieszkania lub pomocą ze strony członków rodziny. Dodatkową pomoc można uzyskać dzięki profesjonalnym opiekunom, mieszkającym w domu osoby wymagającej opieki. Tacy opiekunowie mają doświadczenie w opiece nad osobami z Alzheimerem w ich domach. Zmiana miejsca zamieszkania nie jest zalecana przy tej chorobie, ponieważ w przypadku tej choroby lepiej jest pozostać w znajomym otoczeniu tak długo jak to tylko możliwe. Mieszkanie pacjenta powinno być przystosowane do jego potrzeb. Jeśli konieczne jest przestawienie mebli i wyposażenia, by ułatwić życie osobie chorej, powinno to być robione stopniowo, by uniknąć radykalnych zmian. Warto usunąć dywaniki i chodniki, na których łatwo się pośliznąć. Meble powinny być ustawione możliwie najbliżej ścian, by zminimalizować szanse tego, że chory na nie wpadnie. Opiekun powinien również zorganizować stały, wygodny kącik w pokoju pacjenta lub pokoju dziennym, w którym pacjent będzie mógł czuć się bezpiecznie. Może to być wygodny fotel lub krzesło bujane, ze stołem w pobliżu, na którym można by położyć album z ulubionymi zdjęciami czy inny ulubiony przedmiot. Dodatkowe zmiany wprowadzone w całym domu osoby obejmują zdjęcia lub napisy na drzwiach poszczególnych pokoi. Poprawia to orientację w domu i pomaga osobie czuć się bezpieczniej. Warto podpisać osoby na fotografiach rodzinnych. Należy odpowiednio zabezpieczyć łazienkę za pomocą mat antypoślizgowych, uchwytów w toalecie, kabinie prysznicowej czy podnośniku. Niebezpieczne środki chemiczne powinny być dobrze schowane. Podobne środki bezpieczeństwa należy zastosować w stosunku do kuchni, przede wszystkim w przypadku pieców gazowych tak, by pacjent mógł bezpiecznie z nich korzystać. Szczególną uwagę należy zwrócić na niebezpieczne przedmioty oraz chemikalia i leki. Opiekun jest odpowiedzialny za zakręcenie wody czy wyłączenie gazu gdy już w użyciu. Czajnik elektryczny, który samoczynnie się wyłącza jest lepszą alternatywą dla tradycyjnego czajnika, używanego w przypadku kuchenek gazowych. Obok telefonu powinna się znajdować lista ważnych numerów. Powinny być napisane dużymi cyframi podobnymi do tych, które można znaleźć na cyfrowych budzikach. Dobrym pomysłem jest usunięcie zamków w drzwiach wewnętrznych, aby pacjenci nie mogli się zamknąć od wewnątrz. Drzwi wejściowe i balkonowe muszą być zabezpieczone, aby pacjenci nie opuszczali mieszkania bez opiekuna. Niezależność i godność osoby chorej na Alzheimera Troska o chorego powinna być dostosowana do jej stanu i zdolności. Opiekunowie nie powinni pomagać pacjentom we wszystkich czynnościach, jeśli niektóre z nich mogą wykonać samodzielnie. Podopieczny powinien otrzymywać zadania, które pozwolą mu utrzymać aktywność, nawet jeśli są to proste czynności, takie jak zapinanie guzików, rozpakowywanie zakupów czy samodzielne przygotowywanie posiłków. Jest to bardzo ważne dla utrzymania jego zdrowia fizycznego i psychicznego. Jednym z głównych problemów wielu opiekunów jest nocna aktywność ich podopiecznych. Alzheimer często powoduje bezsenność i aktywność nocną. Angażowanie pacjenta w ciągu dnia i utrzymywanie jego aktywności może zmniejszyć lub całkowicie wyeliminować problem. Dobrą formą rehabilitacji są codzienne spacery. Mogą im towarzyszyć proste ćwiczenia fizyczne czy zwyczajne rozciąganie mięśni. Pacjent może ćwiczyć z muzyką lub głośno liczyć razem z opiekunem. Aktywność umysłowa pacjenta jest stymulowana przez rozmowę, proste gry planszowe wykorzystujące znaczniki (typu bingo), zabawa w skojarzenia, proste gry liczbowe lub słowne oraz czytanie. Innym sposobem stymulowania mózgu jest pobudzanie innych zmysłów pacjenta, jak węch (poprzez przyjemny zapach) czy smak (ulubione potrawy). Standardy bezpieczeństwa opieki nad podopiecznym z Alzheimerem Podczas wszystkich swoich działań opiekun musi mieć na uwadze przede wszystkim bezpieczeństwo. Jednym z problemów są upadki podopiecznych spowodowane osłabionymi mięśniami i dezorientacją. Może to mieć poważne konsekwencje, ponieważ upadek może skończyć się złamaniem. Opiekunowie muszą unikać nagłych zmian pozycji podopiecznych i instalować podpory na schodach i w innych miejscach gdzie jest to konieczne. Mogą również usuwać małe chodniki i dywany, na których łatwo jest się poślizgnąć. Pacjenci z bardziej zaawansowaną demencją mają tendencję do uciekania z domu. Opiekunowie muszą trzymać zamknięte drzwi, okna oraz drzwi balkonowe i upewnić się, że klient nie stwarza sam dla siebie zagrożenia wypadkiem poprzez włączenie kuchenki gazowej lub piekarnika. Bardzo ważne jest by pomóc podopiecznemu w jedzeniu oraz w przyjmowaniu leków, by mieć pewność że jest on dobrze odżywiony. Niedożywienie może być jednym z czynników pogarszających rokowanie. Jeśli pacjenci są w stanie samodzielnie przygotowywać posiłki, warto opisać im poszczególne szafki i półki. Ułatwi im to znalezienie niezbędnych przedmiotów. Większość pacjentów wymaga również pomocy przy przyjmowaniu leków o stałych określonych porach dnia. Opiekunowie powinni unikać nagłych drastycznych zmian w otoczeniu pacjenta, na przykład poprzez remonty czy przestawianie mebli. To niszczy ich uporządkowany styl życia i powoduje dezorientację. Przede wszystkim potrzebne jest duże zrozumienie i cierpliwość ze strony opiekuna, co umożliwia zrozumienie potrzeb pacjenta i dostosowanie się do jego tempa życia. Obejmuje to wykonywanie określonych czynności dla chorego i prowadzenie rozmowy w celu zaspokojenia jego potrzeb społecznych. Właściwa pielęgnacja zwiększa komfort życia pacjenta i spowalnia destrukcyjne procesy demencji. Wprowadź harmonogram dnia Stały harmonogram dnia z zaplanowaną godziną budzenia się, korzystania z toalety, jedzenia posiłków czy spacerów o ustalonych porach pozwala osobie chorej nauczyć się prawidłowego rytmu dnia i nocy. Codzienne spacery i ćwiczenia fizyczne są bardzo ważne, ponieważ pozwalają na zaczerpnięcie świeżego powietrza, wzmacniają ciało, poprawiają samopoczucie i pozwalają na utrzymanie dobrej kondycji. Jak ułatwić pacjentowi jedzenie i picie? W miarę jak choroba rozwija się, stosowanie sztućców staje się coraz trudniejsze. Najpierw pacjent je tylko łyżką, potem używa do tego już tylko samych dłoni. Bardzo ważne jest, aby jak najdłużej jadł samodzielnie. Posiłki powinny być tak przygotowane, aby było to możliwe. Jeśli to już konieczne, należy kroić jedzenie na małe kawałki, aby ułatwić jedzenie. Chory powinien spożywać regularne posiłki i pić odpowiednią ilość płynów. Jeśli zaczyna mieć problemy z dławieniem się, warto kupić odpowiedni kubek, który będzie temu zapobiegał. Jak dbać o higienę osobistą u osób cierpiących na Alzheimera? Na wczesnym etapie choroby pacjenci sami zazwyczaj dbają o higienę. Jednak z czasem tracą tę umiejętność i konieczna już jest pomoc opiekuna. Dobrzy opiekunowie wiedzą, że należy utrzymywać podopiecznego w czystości, by ich samopoczucie było zawsze dobre. Czynności higieny osobistej powinny być przyjemną codzienną czynnością, a nie smutnym obowiązkiem. Dobrym pomysłem jest zachęcanie pacjentów do dbania o siebie, tworząc dla nich spokojną i przyjazną atmosferę. Konieczna jest właściwa organizacja miejsca, w którym odbywa się mycie, jak również współpraca z chorym. Czynności higieniczne powinny być wykonywane w ciągu dnia, gdy chory jest w dobrej formie umysłowej, a nie pod koniec dnia, gdy zmęczenie daje się już we znaki. Konieczne jest również dbanie o higienę jamy ustnej. Pacjenci powinni być zachęcani do samodzielnego szczotkowania, tak długo jak to tylko możliwe. Opiekun może zachęcać pacjenta, szczotkując własne zęby razem z nim. Jeśli klient używa protezy, opiekun musi uważać, by jej nie uszkodzić, może również nadzorować zakładanie i zdejmowanie protez tak, by uniknąć zranienia. Postępująca choroba może wpływać na problemy z samodzielnym ubieraniem się, a zatem i z tym opiekun będzie musiał z czasem choremu pomagać. W bardziej zaawansowanych stadiach choroby występuje problem z kontrolą funkcji fizjologicznych, tj. inkontynencja. Początkowo seniorzy bywają nieświadomi tego problemu. Może to być dla nich wówczas bardzo kłopotliwa sytuacja, a osoby cierpiące często nie są w stanie zakomunikować, że potrzebują wizyty w toalecie. Opiekunowie powinni obserwować zachowania klienta i zauważyć kiedy jest potrzeba zabrania ich do toalety. Sprawdzonym i skutecznym sposobem poprawy jakości życia osób cierpiących na inkontynencję jest stosowanie ochronnych środków higienicznych, takich jak wkładki, pieluchy czy spodnie. Choroba Alzheimera postępuje i niezależnie od najlepszej opieki przychodzi czas, kiedy pacjent przestaje chodzić i wymaga pełnej opieki, w tym również tej dotyczącej problemów z nietrzymaniem moczu i kału. Środki ostrożności Opieka nad osobą z chorobą Alzheimera może być wyczerpująca zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Opiekun musi zadbać również i o swoje potrzeby, aby móc jak najlepiej wypełniać swoje obowiązki. Nie powinni izolować się od innych ludzi oraz efektywnie odpoczywać. Od czasu do czasu powinni wychodzić z domu, utrzymywać kontakty społeczne i znaleźć czas wolny na hobby. Powinni być skłonni prosić o pomoc i wsparcie, w sytuacjach gdy czują się zmęczeni i bezradni. Ważne jest również korzystanie z doświadczeń innych opiekunów, ponieważ w ten sposób poszerzą swoje informacje w opiece nad pacjentem cierpiącym na chorobę Alzheimera. Żywienie ludzi z chorobą Alzheimera Jako że jest to choroba przewlekła, Alzheimer powoduje że pacjent stopniowo staje się zależny od swojego opiekuna. Nie da się zatrzymać postępu choroby. Dlatego bardzo ważne jest, by zacząć dbać o pacjenta natychmiast po rozpoznaniu pierwszych objawów choroby. Długoterminowa opieka domowa polega głównie na zapewnieniu bezpieczeństwa pacjenta, ponieważ może mu się zdarzyć że zapomni wyłączyć kuchenkę, zostawi włączone żelazko czy odkręconą wodę w łazience. W miarę postępu choroby opiekun musi przygotowywać posiłki w taki sposób, aby pacjent nie miał trudności z ich jedzeniem. Najlepiej podawać pacjentowi pożywienie 5 razy dziennie w małych porcjach. Opiekun powinien dążyć do tego, aby pacjent jadł sam tak długo, jak to możliwe. W miarę postępu choroby będzie miał trudności z posługiwaniem się sztućcami. Opiekunowie powinni zrozumieć, że pacjent może zacząć jeść rękami. Podczas posiłku może zmiażdżyć szklankę czy rozlać napój. Użycie plastikowych lub gumowych podkładek pod naczyniami ułatwi ich trzymanie. Opiekunowie mogą również pomóc pacjentowi, podając im specjalistyczne preparaty żywienia medycznego. Mają one niewielką objętość – co ułatwia picie – i zrównoważony skład, odpowiadający potrzebom chorego ciała. Opiekunowie powinni jeść posiłki wspólnie z chorymi przy stole, tak długo, jak to tylko możliwe. Regularne posiłki w towarzystwie innej osoby mogą przypomnieć choremu jak należy jeść. Wbrew pozorom, człowiek może zapomnieć jak wykonywać tak podstawową czynność fizjologiczną, jaką jest jedzenie. Jest to dosyć powszechne w chorobie Alzheimera. Miejsce, w którym jedzone są posiłki powinno być dobrze oświetlone. Napoje należy podawać w plastikowych kubkach ze słomką, aby zapobiec rozlaniu i zmoczeniu się pacjenta. Najlepiej jest ugotować jedzenie przed jego zmiksowaniem czy rozdrobnieniem. Żywność może być gotowana na parze, gotowa gotowana w sposób tradycyjny lub na wolnym ogniu. Dodanie sosów do dań mięsnych ułatwi przełykanie. Gdy podopieczny ma problemy z trzymaniem sztućców i gryzieniem, posiłki powinny być podawane w postaci płynnej. Można je jeść samodzielnie, przy użyciu słomki. Dzięki tej metodzie nie ma mowy o unikaniu posiłków, a chory zachowuje swoją niezależność i godność. Opiekunowie powinni sprawdzać temperaturę potraw podawanych podopiecznym, aby zapobiec poparzeniom. Klientom można również podawać specjalistyczną żywność gotową do spożycia, której nie trzeba podgrzewać. Do każdej butelki można przymocować słomkę, co pozwala im bezpiecznie spożywać produkt, nawet w pozycji leżącej. Jeśli pacjent zapomni jeść lub nie spożywa wystarczającej ilości żywności każdego dnia, zaczyna tracić na wadze, a jego ciało zaczyna słabnąć. Opiekunowie muszą regularnie ważyć klienta i upewniać się, że są dobrze odżywienie i nie tracą na wadze z powodu niedożywienia. . . . . . . . Telefon Zaufania dla Osób Starszych Stowarzyszenia „mali bracia Ubogich” tel. 22 635 09 54 Informacje dodatkowe: W każdą środę w godz. – odbywa się dyżur dla osób potrzebujących rozmowy, wskazówek i wsparcia w opiece nad chorym na Alzheimera. Polskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera ul. Emilii Plater 47, 00-118 Warszawa tel. 22 622 11 22 e-mail: alzheimer_pl@ Strona internetowa: WROCŁAW Stowarzyszenie Alzheimerowskie MOST ul. Komuny Paryskiej 17/1, 50-451 Wrocław tel. 71 789 98 33 Informacje dodatkowe: Spotkania odbywają się w trzecią sobotę każdego miesiąca o godz. Grupa Wsparcia ul. Zemska 38 a, 54-438 Wrocław tel. kom. 506 16 25 19 Informacje dodatkowe: Grupa Wsparcia skupia opiekunów chorych na chorobę Alzheimera i inne rodzaje otępień. Spotkania odbywają się w poniedziałki, wtorki i środy w godz. – ŁÓDŹ Łódzkie Towarzystwo Alzheimerowskie ul. Przybyszewskiego 111, 93-110 Łódź tel. 42 681 24 32; 42 681 24 38 e-mail: @ Informacje dodatkowe: W pierwszą sobotę każdego miesiąca o godz. odbywają się zebrania informacyjne dla rodzin i opiekunów osób cierpiących na chorobę Alzheimera lub inne zespoły otępienne. Przy Łódzkim Towarzystwie Alzheimerowskim istnieje Środowiskowy Dom Samopomocy dla Osób z Chorobą Alzheimera Nowe Stowarzyszenie Alzheimerowskie „OSKAR” ul. Rodzynkowa 1, Łódź tel. 42 648 46 10, kom. 502 355 656 e-mail: j-wit@ KRAKÓW Małopolska Fundacja Pomocy Ludziom Dotkniętym Chorobą Alzheimera ul. Dobrego Pasterza 110 / 22, 31-416 Kraków tel. 12 410 54 20 e-mail: fundacja@ Strona internetowa: Informacje dodatkowe: Fundacja prowadzi Środowiskowy Dom Samopomocy, w którym chorzy mogą przebywać od poniedziałku do piątku w godz. – POZNAŃ Wielkopolskie Stowarzyszenie Alzheimerowskie ul. Zagórze 7/9, 61-112 Poznań tel. 61 855 02 73; 61 855 02 74; 61 855 02 75 e-mail: stowarzyszenie@ @ Informacje dodatkowe: W ramach pomocy chorym i ich opiekunom działa Ośrodek Adaptacyjno-Rehabilitacyjny dla Osób z Chorobą Alzheimera, gdzie w dni powszednie możliwy jest dzienny pobyt chorych (8 godzin dziennie). Wielkopolskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Chorobą Alzheimera ul. Szwajcarska 3 (Szpital ZOZ), 61-285 Poznań tel. 61 873 90 81; 61 873 00 00 wew. 81 e-mail: AlzheimerWielkopolska@ Informacje dodatkowe: Stowarzyszenie współpracuje z dwoma ośrodkami, w których możliwy jest dzienny pobyt chorego. Są to: Świetlica Dziennego Pobytu Poznań, ul. Garczyńskiego 15/17, tel. 61 833 49 27; Rodzinny Dom Opiekuńczy „Przystań” Poznań, ul. Dziedzicka 38, tel. 61 870 07 02. KSIĄŻKI-PORADNIKI NA TEMAT CHOROBY ALZHEIMERA „Kochając osobę z demencją”, Pauline Boss, rok wydania: 2013. „Jak radzić sobie z chorobą Alzheimera. Poradnik dla opiekunów”, praca zbiorowa, rok wydania: 2001. „Motyl” Lisa Genova (o Alzheimerze z perspektywy osoby chorej), rok wydania: 2014. About Latest Posts Redakcja Gazety Senior to zespół, który wraz z redaktor naczelną serwisu troszczy się, aby dostarczać czytelnikom seniorom dedykowanych treści oraz ważnych z punktu widzenia osób starszych informacji. Dbamy, aby materiały publikowane w serwisie napisane były przystępnym językiem i zaprezentowane w przyjaznej seniorom formie np. bez rozpraszających reklam w postaci wyskakujących o najnowszych rozwiązaniach społecznych, ekonomicznych, zdrowotnych kierowanych do osób starszych. Informujemy o aktualnej sytuacji seniorów w Polsce. Sporo piszemy o zdrowiu seniorów i profilaktyce zdrowotnej. Obalamy mity dotyczące osób starszych. Edukujemy seniorów, korzystając z wiedzy i wskazówek ekspertów w danej dziedzinie. Opiekunowie chorych na Alzheimera odgrywają ważną rolę, nie tylko w stosunku do pacjenta, ale również w środowisku w którym funkcjonują. Często są to przecież osoby, które jednocześnie są rodzicami, dziadkami, pracownikami. Opieka nad chorą osobą niejednokrotnie wiąże się z szeregiem poświęceń. Osoby dotknięte Alzhaimerem wymagają nieustannej uwagi i wsparcia, co w sposób istotny przekłada się na życie i funkcjonowanie osób pełniących nad nimi opiekę. W literaturze medycznej opisywany jest tzw. „zespół stresu opiekuna” będący stanem fizycznego, emocjonalnego i psychicznego wyczerpania pojawiających się u osób, które długotrwale zajmują się osobami niesamodzielnymi, starszymi czy przewlekle chorującymi. U opiekunów chorych na Alzheimera, oba te czynniki występują jednocześnie. Według wielu dostępnych badań u opiekuna mogą wystąpić takie objawy jak: ból głowy, bezsenność́, spadek aktywności oraz rozdrażnienie. Wszystkie wyżej wymienione oznaki nasilają się podczas intensywnej opieki nad chorym. Osoba ta doświadcza poczucia apatii, trudnej sytuacji oraz własnej niekompetencji. Stopniowo zaniedbuje swoje obowiązki, dystansuje się wobec potrzeb podopiecznego i pomniejsza jego problemy. Spis treści: Jakie role pełnią opiekunowie osób cierpiących na otępienie? Problemy opiekuna Żywienie osób chorych na Alzheimera Jak sobie radzić z początkową fazą choroby? Badania dotyczące sytuacji opiekunów Jak odciążyć opiekuna? Jakie role pełnią opiekunowie osób cierpiących na otępienie? role społeczne: opiekunowie są różnie postrzegani przez społeczeństwo. Często odczuwają poczucie izolacji ze strony społeczeństwa, ze względu na brak empatii ze strony dalszej rodziny, sąsiadów, czy mediów; role fizyczne: osoba z Alzheimerem wymaga dużego nakładu pracy przy codziennych czynnościach, co często odbija się na zdrowiu samego opiekuna. Bywają przeciążeni fizycznie, co może prowadzić do powstawania schorzeń i zwyrodnień np. kręgosłupa, rąk czy nóg; role psychologiczne: często chory nie dostrzega starań opiekuna, stając się zgryźliwy, pobudzony bądź agresywny w stosunku do niego. Przekłada się to na psychikę osoby sprawującej opiekę, dlatego aż 70% z nich cierpi z powodu permanentnego stresu, depresji czy stanów lękowych. Osoby sprawujące opiekę nad chorymi, mogą niestety rozładowywać swoje frustracje na podopiecznych dlatego tak ważne jest otrzymywanie wsparcia od rodziny i osób bliskich. Problemy opiekuna W Polsce aż w 90% przypadków osób dotkniętych chorobą Alzheimera opiekują się członkowie rodziny. Jest to na ogół jedna osoba – mąż, żona, córka lub syn. Opiekun często nie chcąc angażować pozostałych, bierze na siebie cały ciężar odpowiedzialności. Stawia czoła takim objawom choroby pacjenta jak: zaburzenia pamięci, czy problemy z koordynacją ruchową. Żywienie osób chorych na Alzheimera Żywienie osób starszych we wczesnym stadium Alzheimera to prawdziwe wyzwanie dla opiekunów. Powinni oni zadbać o codzienną dietę podopiecznych, bogatą w warzywa i owoce, produkty zbożowe z grubego przemiału – czyli kasze, razowe pieczywo oraz ryby morskie. Osoba ta, każdego dnia musi borykać się z problemami codzienności takimi jak: brak apetytu chorego, czy też trudności z przełykaniem. Może to wywoływać frustrację opiekuna, gdyż jedzenie jest podstawową potrzebą, a jego brak może doprowadzić do niepożądanych konsekwencji. Osoba zaangażowana w pomoc choremu powinna cechować się wytrwałością i cierpliwością podczas wspierania chorego. Obserwacja preferencji jedzeniowych osoby z Alzhaimerem jest ważnym elementem codziennego funkcjonowania dlatego osoba opiekująca się powinna podawać to, co lubi jeść – wówczas jest mniejsze ryzyko, że przestanie przyjmować pokarmy. Jak sobie radzić z początkową fazą choroby? Większość osób, które opiekują się chorymi obawia się wyzwań, związanych z przejęciem pełnej odpowiedzialności nad pacjentem z chorobą Alzheimera. W głowie opiekuna pojawia się wiele pytań i wątpliwości – „czy będę potrafił się tą osobą zająć?” lub „czy robię dostatecznie dużo?”. Środowiska naukowe w tym Polskie Towarzystwo Neurologiczne rekomenduje w tym trudnym dla pacjenta jak i opiekuna okresie włączenie w kompleksową terapię pacjenta specjalistycznego preparatu żywieniowego Souvenaid. Souvenaid to preparat odżywczy przeznaczony do picia i stosowany u pacjentów z wczesnymi objawami choroby Alzheimera. Badania dotyczące sytuacji opiekunów Według badań przeprowadzonych przez Monikę Mandecką i Małgorzatę Florczak w pracy „Choroba Alzheimera w systemie rodzinnym z perspektywy psychologicznej”, aż u 20% badanych osób zaobserwowano zwiększone ryzyko występowania tzw. „dużej depresji” (ang. major depressive disorder, MDD), czyli częstego schorzenia powodującego niepełnosprawność oraz wymagającym wieloletniego leczenia. Ponadto badania wykazały, iż opiekowanie się pacjentem z chorobą Alzheimera może prowadzić do zwiększenia umieralności wśród opiekunów o 63%, zgłaszających stres związany z opieką (późna dorosłość) w stosunku do osób, które nie zajmują się opieką. Wszystkie te fakty wynikające z powyższych badań, alarmują nas, że nie możemy pozostawiać opiekunów samych sobie. Jak odciążyć opiekuna? Warto dać opiekunowi chwilę wytchnienia w jego obowiązkach. Tutaj z pomocą przychodzi rodzina i przyjaciele chorego. Opiekun osoby z zaburzeniami pamięci, wywoływanych otępieniem, powinien móc oderwać się od ciężkiej pracy, wychodząc np. raz w tygodniu na kawę z przyjacielem czy też do kina. Czasem, kiedy wypalenie osiąga apogeum warto, by skorzystał z grupy wsparcia czy też wybrał się do psychoterapeuty. Rozmowa o problemach z innymi podobnymi sobie ludźmi bądź specjalistą będą miały charakter oczyszczający dla opiekuna. Bibliografia: Choroba Alzheimera w systemie rodzinnym z perspektywy psychologicznej, Postępy Nauk Medycznych 6/2010, s. 449-457 M. Durda, „Ocena jakości życia opiekunów osób z chorobą Alzheimera”, Gerontologia Polska, tom 18, nr 2, 86–94 ISSN 1425–4956

forum opiekunów osób chorych na alzheimera